12 Yılda Yetişen Salep Orkidesi, 8 Ayda Yetiştirildi

0
517
12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

Biyolog Esra Bulunuz Palaz, doğal şartlarda 2 ile 12 yıl arasında zamanda yetişen ve nesli tükenmekte olduğu için de koruma altında olan salep orkidesi, tohumdan çimlendirerek 8 ayda köklü ve yumrulu fide halinde yetiştirmeyi başardı.

NESLİ TÜKENİYOR

Türkiye 10 değişik cinse ait 80 farklı orkide türünden elde edilen salep; başta dondurma olmak üzere yoğurt ve içecek karışımları ile tıbbi aromatik ve kozmetik alanda kullanılıyor. Ancak, doğada tohumla çimlenme oranın düşük olması, 2 ile 12 yılda yetişmesi ve bilinçsiz toplanma nedeniyle de nesli tükenmekte olan salep orkidesi koruma altında ve toplanması yasak.

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

Bu nedenle salep orkidesi nin diğer tarımsal ürünler gibi tarlada ekilip yetiştirilmesi adına Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü’nde yıllar önce başlatılan çalışmalar devam ediyor.

‘GELİŞMİŞ İRİ YUMRULU FİDELER ELDE ETTİK’

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

Mevcut besi ortamlarında istediği başarıyı alamayana Biyolog Esra Bulunuz Palaz, salep için özel bir besi ortamı geliştirdi. Kendi isminin baş harfleri olan ‘EBP’ adını verdiği besi ortamıyla salep orkidelerinde çok büyük ilerleme kaydettiklerini ifade eden Palaz, şunları söyledi:

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

“Enstitümüzde son 8 yılda doku kültüründe In Vitro (laboratuar ortamı) çoğaltımını yapmaktayız salep orkidelerinin. Bu 8 yıl boyunca en büyük başarımız yeni geliştirdiğimiz bir besi ortamıyla 2 ile 12 yıl arasında gelişmekte olan salep orkidelerini 8 ay içerisinde üretebilmekteyiz. 8 ay içerisinde yumrulu, gayet gelişmiş, kökleri gelişmiş ve üst aksamı gelişmiş fideler elde etmekteyiz. Bu elde etiğimiz fideleri dış koşullara aktardığımızda yaşayabilmektedir…”

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

“…Salep orkidesi üretimindeki en büyük sıkıntı, doku kültüründe üretilen fidelerin dış koşullara aktarırken kaybedilmesidir, dış koşullara alışamamasıdır. Ama enstitümüzde yaptığımız çalışma ile gayet iri yumrular elde etmekteyiz…”

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

“…İri yumrulu bitkiler elde ettiğimiz için dış koşullara adaptasyonu daha iyi olmaktadır. Bu sayede en fazla yüzde 60 fire ile dış koşullara aktarmaktayız bu fideleri. Aynı zamanda bu doku kültüründe elde ettiğimiz bu yumrular 1 ile 4 gram arasında değişmektedir. Doğada topladığımız orkide yumruları da 1 ile en fazla 5 gramdır…”

ÇİMLENME ORANI YÜZDE 90

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

Bitki tohumlarının bir mantarla ilişkiye girmesi sonucu çimlendiğini ancak salep orkidesinin endosperminin olmamasından dolayı çimlenme oranının yüzde 5 gibi çok düşük olduğunu ifade eden Esra Bulunuz Palaz, kendi geliştirdiği EBP besi ortamında bu sorunun çözümü noktasında da önemli mesafeler kat etiklerini söyledi.

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

Yaptıkları çalışmada tohumun çimlenmesi için ihtiyaç duyduğu besi ortamını sağladıklarını kaydeden Palaz, sözlerine şöyle devam etti:

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

“Salep orkidelerinin tohumlar çok küçüktür, toz halindedir ve çimlenme sırasında simbiyotik ilişkiye ihtiyaç duyar. Bu yüzden dış koşullarda doğal şartlarda çimlenme oranı yüzde 5 ve yüzde 5’in altındadır…”

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

“…Bugün enstitümüzde 20’ye yakın orkide türünde EBP besi ortamında doku kültürü şartlarında yüzde 50 ile yüzde 90 arasında çimlenme elde etmekteyiz. Ve bu çimlenme oranlarıyla elde etiğimiz fide oranları da hemen hemen eş değerdir. Çimlendikten sonra fide gelişimi de gayet iyidir. 8 ay içerisinde köklü, yumrulu fideler elde etmekteyiz…”

DONDURMA SALEBİNDE BÜYÜK BAŞARI

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

Palaz, en çok glukomanan oranı yüksek olan salep orkidelerinde çalışma yürüttüklerini kaydetti.

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

Palaz, Enstitü olarak glukomanan oranı fazla olan salep türlerinde çalışma nedenlerini “Bunun nedeni, ünlü Maraş dondurmasına tat ve kıvam veren salep de en önemli özellik glukomanan oranıdır. Biz de enstitü olarak glukomanan oranı yüksek olan türlerin geliştirilmesi üzerine çalışıyoruz.” diye açıkladı.

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

Bu türde şu an yüzde 85 çimlenme elde ettiklerini vurgulayan Esra Bulunuz Palaz, “In Vitro çoğaltımında yumrulu hale de 8 ay da gelmektedir. 8 ay içerisinde tohum toprağa aktarılacak düzeye geliyor.” diye konuştu.

1 FİDEDEN 3 YUMRU

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

Son yıllarda bazı yerlerde çiftçilerin yumruyla üretim yaptığını ancak 1 yumru dikiminden sonra en fazla 1’e 2, 1’e 3 aldığını söyleyen Palaz, şu yorumları yaptı:

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

“Ama biz burada 1 tohumdan 1 fide elde ediyoruz ve bir fidemiz 2 ya da 3 yumru vermektedir. Aynı zamanda tohumdan gittiğimiz zaman binlerce fide elde edebilmekteyiz enstitümüzde. Bir kapsülün içinde binlerce tohum bulunmaktadır. Yılda bin ile 5 bin fide üretimi yapmaktadır enstitümüz. Çalışmalarımız devam etmekte. Bu fidelerin dış koşullara aktarılmasıyla ilgili çalışmalar yapmaktayız. Aynı zamanda elde ettiğimiz yumruların direkt dikimiyle ilgili çalışmalar da yapmaktayız.”

‘FİDE VE YUMRU SATIŞI YAPACAĞIZ’

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

Amaçlarının salep orkidelerini alternatif bir ürün olarak çiftçilere sunmak olduğunu ifade eden Palaz, çalışmaların bu yönde devam ettiğini söyledi. Şu anda yaş salebin kilosunun 80, kuru salebin kilosunun ise 300 liraya kadar alıcı bulduğunu kaydeden Esra Bulunuz Palaz, şöyle devam etti:

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

“Bundan sonraki hedefimiz, ileriki aşamada bu elde ettiğimiz fidelerin ve elde ettiğimiz yumruların satışlarını çiftçilerimize yapmaktır. Bununla ilgili çalışmalarımız devam etmektedir. Enstitümüz şu anda fide üretimi yapmaktadır. İleriki aşamada çiftçilerimiz bize gelecek, ‘Şu kadar arazimiz var, şu kadar fide lazım’ diyerek talep ettiklerinde bunu karşılamak istiyoruz…”

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

“…Bu aşamada çalışmalarımız devam etmektedir ve salep üretimiyle ilgili her türlü desteği vermekteyiz. Aynı zamanda salep üretimiyle ilgili mikro yumru üretimi, artı yumru hasadıyla ilgili çalışmalar yapmaktayız. Bir ileriki aşamada da hiç dış koşullara bağlı kalmadan direkt hasat ve satış şeklinde gerçekleştirmeyi düşünüyoruz.”

12 yılda yetişiyordu, 8 ayda yetiştirmeyi başardı!
Orkide çimlendirme testi

Bir Cevap Yazın